Je bent geen zak met tanden en klodder.
Nou ja, technisch gezien misschien. Maar als iemand jouw afkomst beledigt, vat het dan niet persoonlijk op. Vertel ze maar dat je het punt over een half miljard jaar niet meer begrijpt. Het echte verhaal van jouw afkomst begint niet met een aap die aan een boom slingert. Het begint met een microscopisch kleine klodder die eruitzag als een verfrommeld stuk plastic.
Wetenschappers hebben ontdekt wat misschien wel de vroegste verifieerbare voorouder van de mensheid zou kunnen zijn. Het is niet menselijk. Het is niet eens dichtbij. Het is Saccorhytus coronarius.
Dit organisme is de gemeenschappelijke voorouder van deuterostomes. Dat is de biologische groep waartoe alle gewervelde dieren behoren. Jij. Mij. Vis. Vogels. Die kerel in het hokje naast je. We traceren allemaal onze afstamming terug naar dit kleine, gerimpelde wezen. De bevindingen zijn gepubliceerd in Nature en ze verschuiven de tijdlijn van de menselijke oorsprong minstens 20 miljoen jaar terug.
Waarom dit microfossiel ertoe doet
De meeste vroege deuterostome-fossielen die we hebben gevonden dateren van ongeveer 510 tot 520 miljoen jaar geleden. Tegen die tijd waren de evolutionaire afstammingslijnen al aan het diversifiëren. De levensboom begon zich te vertakken.
Saccorhytus dateert van vóór deze vondsten. Het dateert uit de late Cambrische periode, ongeveer 540 miljoen jaar geleden.
Dit is belangrijk omdat het de wortel van onze stamboom dieper in het verleden duwt. Het beantwoordt een simpele vraag: hoe evolueerden complexe wezens van eenvoudige wezens?
“Wij denken dat dit als vroege deuterostome het primitieve begin kan vertegenwoordigen van een zeer diverse reeks soorten, waaronder wijzelf.”
— Simon Conway Morris, Universiteit van Cambridge
De ontdekking helpt de overgang te verklaren van eenvoudige zeedieren naar de complexe gewervelde dieren die vandaag de dag de planeet domineren.
De zoektocht naar de voorouder
Het vinden van Saccorhytus was niet eenvoudig. De fossielen zijn microscopisch klein.
Onderzoeker Jian Han van de Northwest University verwerkte enorme hoeveelheden kalksteen om ze te vinden. Ongeveer drie ton steen.
Ze gebruikten elektronenmicroscopen en CT-scantechnologie. Met deze tools kon het team details zien die onzichtbaar zijn voor het blote oog. De fossielen zien er van een afstand uit als kleine zwarte korrels. Van dichtbij zijn de details adembenemend.
Het team moest een belangrijke vraag stellen: was dit een vroege stekelhuidige? Of iets primitiever?
Het antwoord is het laatste. Het is primitiever.
Hoe zag het eruit?
Saccorhytus was klein. Maximaal 1,2 millimeter breed. Dat is 0,05 inch.
Waarschijnlijk leefde hij tussen zandkorrels op de zeebodem.
Zijn lichaam was symmetrisch. Het had een dominante geplooide mond. Het had een huidachtige omhulling met talloze openingen.
De wetenschappers theoretiseren dat kleine conische structuren op zijn lichaam water lieten ontsnappen. Deze zouden kunnen hebben gediend als een voorloper van moderne kieuwen.
Het had geen anus.
Als dat vies klinkt: dat is het ook. Afvalmateriaal zou via de mond naar buiten zijn gekomen.
“Als dat het geval was, zou al het afvalmateriaal gewoon via de mond naar buiten zijn gebracht, wat vanuit ons perspectief nogal onaantrekkelijk klinkt.”
– Simon Conway Morris
Alle deuterostomen hadden een gemeenschappelijke voorouder. Dit is het. Of in ieder geval de dichtstbijzijnde die we tot nu toe hebben gevonden.
Waar is het gevonden?
De fossielen werden gevonden in de provincie Shaanxi in centraal China.
Deze regio is rijk aan vroege deuterostome-fossielen. Hetzelfde onderzoeksteam identificeerde het al in 2009 als een belangrijke locatie.
Daar bestuderen ze al heel lang deuterostomes. In 1999 vonden ze in hetzelfde gebied de oudste visfossielen ter wereld.
China is een hotspot geworden voor het begrijpen van de vroege evolutie van dieren.
Het grotere plaatje
Saccorhytus is geen directe voorouder van de mens. Het is een verre neef. Maar het is het meest bekende familielid van de laatste gemeenschappelijke voorouder van alle deuterostomen.
Het laat ons zien waar het allemaal begon.
Eenvoudige structuren. Geplooide monden. Kleine openingen.
Vanuit dit kleine kloddertje explodeerde de diversiteit van het leven.
Vissen zijn geëvolueerd. Amfibieën kropen het land op. Reptielen domineerden. Zoogdieren verschenen. Mensen volgden.
De keten begint hier.
Met een 540 miljoen jaar oud microfossiel.
En een mond die met afval omging op de enige manier die hij kende.
