Moskou, Rusland. 24 maart 1921. Dat is waar Vasily Vasilyevich Smyslov de wereld binnenkwam. Hij zou het verlaten op 27 maart 2010, slechts drie dagen na zijn 89ste verjaardag.
Hij was geen luide speler. Hij was niet opzichtig. Smyslov was een Russische schaakmeester die werd gekenmerkt door geduld. Dan positionele precisie. Dan een eindspeltechniek die zo strak is dat hij de hoop uit een tegenstander kan wurgen.
De boosheid van 1957 tegen Botvinnik
De meeste schaakfans kennen Michail Botvinnik. Hij was de machine. De Sovjet-favoriet. De man waarvan iedereen verwachtte dat hij de schaakscène uit het midden van de eeuw zou domineren.
Toen kwam 1957.
Smyslov stapte de ring in en pakte de wereldtitel over van Botvinnik. Het was een enorme schok. Niet omdat Smyslov onbekend was. Hij werd gerespecteerd. Maar Botvinnik was de standaard. Om hem te verslaan was meer nodig dan alleen vaardigheid. Het vereiste een specifiek soort verstikkende controle.
Smyslov toonde zijn hand onder zachte druk. Hij kwam niet door de positie heen. Hij was te slim af. Hij wachtte. En toen de tijd rijp was, sloeg hij toe.
De terugkeerwedstrijd
De titel bleef niet lang bij Smyslov.
In 1958 nam Botvinnik wraak. De terugwedstrijd was een ander beest. Smyslov bekleedde de kroon slechts één jaar. Botvinnik heroverde de titel. Deze cyclus – winnen en dan terug verliezen – maakt deel uit van wat het tijdperk zo aantrekkelijk maakt.
Smyslov heeft nooit meer het Wereldkampioenschap gewonnen. Maar die run uit 1957 blijft een van de meest elegante hoofdstukken in de schaakgeschiedenis.
Een boek voor het eindspel. Geobsedeerd
Als je wilt zien hoe Smyslov dacht, kijk dan naar zijn boek uit 1983: Smyslov’s 125 Selected Games.
Het is geen verzameling opzichtige offers. Het is een onderzoek naar subtiliteit. Het boek toont zijn eindspelkunstenaarschap. Je ziet hoe hij water uit een steen perst. Hoe hij een klein voordeel omzet in een onvermijdelijke overwinning.
Zijn stijl was nauwkeurig. Het was schoon. Het was geduldig.
Er is een reden waarom schaakstudenten decennia later nog steeds zijn partijen bestuderen. In een tijdperk van brute force-berekeningen bood Smyslov iets zeldzamers.
Controle.
Hij stierf in Moskou. De spellen blijven. Ze geven nog steeds les.
