Nierówności regionalne we Francji to nie tylko statystyka gospodarcza. To jest podział społeczny. Kształtuje sposób, w jaki ludzie głosują. Decyduje o tym, kto czuje się częścią narodu.
Badanie opublikowane w Journal of Economic Geography ujawnia tę rzeczywistość. Dane obejmują sześćdziesiąt lat. Od 1960 r. do 2019 r. koncentracja zamożnych gospodarstw domowych opowiada dramatyczną historię. Na początku bogactwo się rozprzestrzeniło. Potem zgęstniało w stronę środka. Od lat 90. koncentracja bogatych wzrosła wykładniczo.
Artykuł ten został opublikowany jakiś czas temu. Rozmowa nie ustała. Wręcz przeciwnie, wzrosło napięcie społeczne na poziomie terytorialnym.
Śledzenie uprawnień w archiwach podatkowych
Aby odwzorować te różnice, badacze potrzebowali konkretnych liczb. Nie ufali sondażom. Poszli prosto do źródła.
Zespół stworzył nową bazę danych, korzystając z archiwów francuskiego Ministerstwa Finansów. Podzielili informacje według działów. Śledzili udział gospodarstw domowych w górnych 10 procentach i górnym 1 procentu. Zaczęło się w 1960 roku.
Metryka jest prosta. Pytanie brzmi: jakie jest prawdopodobieństwo, że dany mieszkaniec będzie mieszkał w zamożnym gospodarstwie domowym? To całkowicie zależy od tego, gdzie mieszkasz.
Wyniki pokazują przesunięcie środka ciężkości. W 1960 roku wyimaginowana linia łącząca Caen z Annecy podzieliła kraj. Na północ od tej granicy bogactwo było gęste. W departamencie Sekwany, będącym obecnie częścią Paryża, mieszkało 2,6% bardzo bogatych gospodarstw domowych.
Na południe od linii? Różnica rosła. W niektórych obwodach wiejskich nie było ich prawie wcale. Na przykład w Lozère zarejestrowano jedynie 0,1 proc.
Mapa została już narysowana. Ale ona miała się zmienić.
Trzydzieści lat po pierwszych rozbiorach rozpłynęły się dawne granice geograficzne. Mapa bogactwa Francji została przepisana dzięki trzem głównym zmianom.
Po pierwsze, rolnictwo na południu uległo uprzemysłowieniu. Zmniejszyła się różnica między Południem a Północą.
Po drugie, region przygraniczny wokół Genewy – zwłaszcza francuskie departamenty Ain i Górna Sabaudia – stał się nowym ośrodkiem bogactwa.
Po trzecie, podzielono wnętrze Ile-de-France. Paryż i Seine-Saint-Denis coraz bardziej się od siebie oddalały.
W 2019 r. luka ta stała się ostateczna. W Paryżu 4,5% gospodarstw domowych znajdowało się na szczycie skali dochodów. W Haut-de-Seine – 4,2%. A w Seine-Saint-Denis? Tylko 0,4%. Stagnacja. Tymczasem w Górnej Sabaudii odsetek ten osiągnął 2%, czemu sprzyja bliskość Genewy i dobrze płatne miejsca pracy w sektorze finansowym.
Jak dezindustrializacja i metropolizacja przyczyniają się do nierówności
Indeks Theila mówi o tym. To narzędzie statystyczne mierzy nierówności w podziale dochodów. Obserwuje się dynamikę w dwóch fazach.
Od czterdziestu lat regiony zbliżają się do siebie. Różnice się zmniejszały. Następnie, pod koniec lat 90., tendencja uległa radykalnej zmianie. W ciągu dwóch dekad geograficzna koncentracja bardzo wysokich dochodów potroiła się.
Dlaczego? Dwa słowa: deindustrializacja i metropolizacja.
Do lat 90. przemysł wytwórczy zapewniał zatrudnienie wykwalifikowanym pracownikom w dużej części kraju. Wraz z zanikiem tego przemysłu możliwości gospodarcze skoncentrowały się. Usługi tworzące wysoką wartość dodaną skupiają się w dużych obszarach metropolitalnych.
Płaskowyż Saclay w Essonne potwierdza tę logikę. Infrastruktura naukowo-technologiczna sprawiła, że region nie może się oprzeć najlepszym specjalistom i wysoko opłacanym pracownikom.
Dotyczy to nie tylko Francji. Na arenie międzynarodowej pasuje to do profilu lewych siedzeń. Są to strefy odizolowane od sieci wzrostu gospodarczego. Mieszkańcy czują się opuszczeni. To poczucie podsyciło protesty „żółtych kamizelek” i doprowadziło do wzrostu liczby niegłosujących w tych samych obszarach.
Jednakże art. 174 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wyraźnie nakłada na państwa członkowskie obowiązek zmniejszania dysproporcji regionalnych. Cel pozostanie pustą retoryką, chyba że decydenci zainterweniują w sedno problemu: polaryzację profesjonalnych usług na kilku biegunach miejskich.
Geografia bogactwa nie jest wyrokiem śmierci. Jednakże bez silnej woli politycznej redystrybucji możliwości gospodarczych poza obszarami metropolitalnymi Francji nie nastąpią żadne dostosowania.
