Przez ponad 1300 lat w Rzymie starannie przechowywano fragmenty żłóbka, w którym narodził się Jezus. Te pięć starożytnych drewnianych fragmentów, obecnie zamkniętych w złotym i srebrnym relikwiarzu w bazylice Santa Maria Maggiore, stanowi jeden z najtrwalszych zabytków wczesnego chrześcijaństwa. Historia ich zachowania jest świadectwem zarówno pobożności religijnej, jak i okoliczności historycznych.
Droga z Betlejem do Rzymu
Wędrówka relikwii rozpoczęła się w VII wieku, w okresie przewrotów religijnych. Kiedy siły muzułmańskie zajęły Jerozolimę, patriarcha miasta Sofroniusz wysłał drewniane fragmenty papieżowi Teodorowi I do Rzymu około 640 roku naszej ery. Powierzył papieżowi pozostałości Świętego Żłóbka – kołyski, w której złożono Jezusa po narodzeniu w Betlejem.
To tłumaczenie nie było przypadkowe. Już wczesny Kościół uznawał znaczenie żłóbka jako namacalnego związku z historią Narodzenia Pańskiego, o czym świadczą pisma takich uczonych, jak Orygenes (ok. 220 r.) i św. Hieronim (ok. 400 r.), którzy dokumentowali pielgrzymki do pierwotnego żłóbka w Betlejem. Decyzja patriarchy o przeniesieniu fragmentów do Rzymu była wyrachowanym aktem konserwatorskim w obliczu zmieniającego się krajobrazu geopolitycznego.
Historia ochrony i powrotu
Relikwie pozostały w Rzymie, choć ich przechowywanie nie zawsze było pewne. Pod koniec XVIII wieku wojska napoleońskie splądrowały starą urnę z drzewem, ale na szczęście same relikwie pozostawiły nietknięte. W 1802 roku papież Pius IX zamówił nowy, wyszukany relikwiarz, w którym znajdowały się fragmenty, podkreślając ich ciągłe znaczenie dla Kościoła.
Samo drzewo nie wyróżnia się niczym niezwykłym: pięć zwietrzałych desek o długości od 25 do 33,5 cala. Analiza historyczna, obejmująca badania mikroskopowe przeprowadzone przez opata Giuseppe Cozza-Luzzi w 1894 roku, wskazuje, że drzewo to jest odmianą twardego klonu lub jaworu. Ślady konstrukcji – dziury, ślady metalu – potwierdzają, że fragmenty stanowiły niegdyś część funkcjonalnego pokoju dziecinnego.
Kontekst naukowy i współczesna konserwacja
Ewangelia Łukasza opisuje narodziny Jezusa w Betlejem i umieszczenie go w żłobie z powodu braku schronienia. Chociaż uczeni szacują, że urodził się między 6 a 4 rokiem p.n.e., dokładna data pozostaje niepewna. Jednak same relikwie otaczano stałą czcią.
W 2019 roku papież Franciszek zwrócił niewielką część drzewa do Ziemi Świętej, symbolicznie na nowo łącząc relikwie z ich pochodzeniem. Dziś relikwiarz co roku przyciąga zwiedzających podczas Mszy św. Bożego Narodzenia w Santa Maria Maggiore, bazylice zwanej „Betlejem Zachodu” ze względu na swoje połączenie ze żłóbkiem.
Zachowanie tych fragmentów to złożone połączenie wiary, historii i polityki. Ta historia pokazuje, jak relikty religijne mogą przetrwać stulecia konfliktów i zmieniającej się dynamiki władzy. Święty Żłóbek pozostaje namacalnym powiązaniem z założycielskimi narracjami chrześcijaństwa, starannie strzeżonym w sercu Rzymu.
