Dankbaarheid is niet alleen een Thanksgiving-traditie; het is een verrassend effectief, zij het ingetogen, hulpmiddel om het welzijn te vergroten. Ondanks de vaak huiveringwekkende reputatie – omdat veel mensen de praktijk ongemakkelijk of geforceerd vinden – koppelt onderzoek dankbaarheid consequent aan verbeteringen in relaties, veerkracht en zelfs fysieke gezondheid.
De wetenschap achter dankbaarheid
Twintig jaar lang heeft de positieve psychologie onderzocht hoe dankbaarheid werkt, en gaat verder dan alleen het terugbetalen van sociale schulden. In vroege onderzoeken werd dankbaarheid omschreven als een wederzijdse uitwisseling (“Je krabt op mijn rug…”), maar wetenschappers erkennen nu de bredere toepassingen ervan. Het is geëvolueerd om de banden te versterken die nodig zijn om te overleven, waardoor vriendschappen en samenwerking worden verstevigd. Het concept van iemand iets verschuldigd zijn kan echter averechts werken, vooral voor degenen die onafhankelijkheid op prijs stellen of voor degenen die zijn opgegroeid in culturen waar schulden onderdrukkend aanvoelen.
Dit heeft geleid tot het verkennen van transcendente dankbaarheid – dank gericht aan abstracte entiteiten zoals God, de natuur of schoonheid. Hoewel de westerse psychologie vaak seculier blijft, concentreren veel culturen dankbaarheid rond iets dat groter is dan jezelf. De belangrijkste conclusie: dankbaarheid gaat niet alleen over verplichtingen; het gaat over het herkennen van waarde in de wereld om je heen.
Welke dankbaarheidspraktijken werken eigenlijk?
Niet alle dankbaarheid is gelijk. Recente onderzoeken tonen aan dat het schrijven van dankbrieven aan specifieke mensen de sterkste positieve emotionele lift oplevert. Het simpelweg opsommen van zegeningen heeft het zwakste effect, terwijl het mentaal voorstellen van een leven zonder dingen die je waardeert ergens tussenin ligt. Deze bevindingen zijn afhankelijk van individuele overtuigingen; voor religieuze individuen levert het danken van God grotere voordelen op dan seculiere dankbaarheidsoefeningen.
De beste aanpak is persoonlijk. Atheïsten die dankbaarheid aan een godheid opdringen, kunnen zich eerder verward dan opgetogen voelen, terwijl degenen die worstelen met traditionele bedankbriefjes kunnen kiezen voor snelle teksten. Net zoals trainingsroutines variëren afhankelijk van fitnessdoelen, moet dankbaarheid aansluiten bij iemands wereldbeeld.
Waarom het ertoe doet: de standaardwaarde is negativiteit
Dankbaarheid is niet automatisch; het moet worden verbouwd. Uit onderzoek blijkt dat mensen van nature eerder geneigd zijn om waargenomen onrecht te bestraffen dan om waardering te uiten. Vooral kinderen laten deze vooringenomenheid zien. Het doelbewust focussen op dankbaarheid gaat deze neiging tegen en voorkomt dat negatieve emoties de overhand krijgen.
Sterker nog, het stilstaan bij dagelijkse beslommeringen vermindert positieve emoties. De keuze is duidelijk: dankbaarheid biedt een subtiele maar consistente weg naar vreugde, terwijl het negeren ervan het risico met zich meebrengt dat negativiteit de overhand krijgt.
Uiteindelijk is dankbaarheid geen wondermiddel, maar het is een van de weinige interventies die door de wetenschap worden ondersteund om het welzijn op betrouwbare wijze te verbeteren. De truc is niet alleen dankbaarheid doen ; het is het vinden van de manier die het beste werkt voor jij.
