Uit recent onderzoek blijkt dat mensen al 40.000 jaar geleden gebruik maakten van gestructureerde symbolische communicatiesystemen – veel eerder dan eerder werd gedacht. Een gedetailleerde analyse van paleolithische artefacten onthult duizenden opzettelijk gesneden markeringen die patronen vertonen die vergelijkbaar zijn met vroege vormen van schrijven.
Gestructureerde markeringen, niet schrijven
De markeringen, die tussen 43.000 en 34.000 jaar geleden door de Aurignacische cultuur zijn gecreëerd, zijn geen volwaardig schrift. Ze vertegenwoordigen niet direct de gesproken taal, zoals latere spijkerschriftschriften. In plaats daarvan duidt de manier waarop ze zijn gerangschikt op een systematische benadering van het opslaan en delen van informatie.
Taalkundige Christian Bentz en archeoloog Ewa Dutkiewicz, die de studie leidden, benadrukken dat deze markeringen ‘op een weloverwogen, systematische en conventionele manier’ werden aangebracht, tienduizenden jaren vóór de opkomst van het echte schrift. Dit suggereert een eerder stadium in de menselijke cognitieve ontwikkeling: het vermogen om gedeelde symbolische systemen te creëren en te onderhouden.
Hoe het onderzoek werkte
Onderzoekers analyseerden meer dan 260 draagbare artefacten uit grotten in Zuid-Duitsland, waaronder ivoren beeldjes, bottenwerktuigen en geweigravures. Deze objecten droegen meer dan 3.000 individuele markeringen, zoals punten, lijnen en zigzaglijnen. Met behulp van statistische analyse maten ze herhalingsfrequenties, symbooldiversiteit en entropie om te bepalen of de patronen willekeurig of opzettelijk waren.
De resultaten waren duidelijk: de gravures waren niet lukraak. Verschillende soorten objecten vertoonden verschillende patronen. Beeldjes hadden bijvoorbeeld meer gestructureerde variaties dan gereedschappen, wat duidde op verschillende niveaus van informatiedichtheid. Deze patronen bleven meer dan 10.000 jaar stabiel, wat wijst op een consistente, gedeelde functie.
Waarom dit belangrijk is
Deze ontdekking onderstreept hoe vroege mensen in staat waren tot abstract denken en systematische communicatie, lang vóór de ontwikkeling van de landbouw of gevestigde samenlevingen. Het vermogen om informatie op te slaan en te delen via symbolen is een bepalende eigenschap van onze soort.
Het feit dat deze symbolen na 10.000 jaar verdwenen zijn, roept vragen op over hoe culturele kennis in de loop van de tijd verloren kan gaan. Artefacten vervallen en mondelinge tradities vervagen, waardoor het moeilijk wordt om de volledige geschiedenis van menselijke communicatie te reconstrueren.
Deze bevindingen betekenen niet dat vroege mensen romans schreven, maar ze laten wel zien dat ze dachten op een manier waarvan we ooit aannamen dat die veel later kwam.
De onderzoekers erkennen dat het ontcijferen van de exacte betekenis van deze symbolen onmogelijk kan zijn. Het bewijsmateriaal wijst er echter sterk op dat mensen tienduizenden jaren voordat het schrijven zoals wij dat kennen, actief bezig waren met het beheren en doorgeven van informatie via gestructureerde markeringen. Dit verschuift de tijdlijn voor complexe menselijke cognitie en symbolisch denken.
