Een onderzoek uit 2024 waarin de ontdekking van ‘donkere zuurstof’ wordt beweerd – een nieuwe zuurstofbron op de diepzeebodem – staat onder hevige kritiek van mariene wetenschappers, die beweren dat de bevindingen ervan fundamenteel gebrekkig zijn en in tegenspraak zijn met gevestigde wetenschappelijke principes. Deskundigen roepen op tot intrekking van het artikel, daarbij verwijzend naar methodologische fouten en thermodynamische onmogelijkheden. Ondanks deze reactie plannen de auteurs van het onderzoek verdere expedities om hun beweringen te valideren, terwijl critici diep sceptisch blijven.
De oorspronkelijke claim: zuurstofproductie uit metalen klonten
Het eerste onderzoek, gepubliceerd in Nature Geoscience, suggereerde dat metalen knobbeltjes op de zeebodem zeewater door middel van elektrolyse in waterstof en zuurstof zouden kunnen splitsen – een proces dat plaatsvindt zonder zonlicht, vandaar de term ‘donkere zuurstof’. Deze ontdekking zou, indien geverifieerd, lang gekoesterde aannames over de diepe oceaan als zuurstofput in twijfel trekken en ons begrip van de oorsprong van het leven opnieuw vorm kunnen geven. Het onderzoek kreeg deels de aandacht vanwege de mogelijke implicaties ervan voor de diepzeemijnbouw, waarbij een groeiende industrie oog heeft voor de mineraalrijke knobbeltjes in kwestie.
Methodologische zorgen en thermodynamische onmogelijkheden
Een daaropvolgend opinieartikel, gepubliceerd in Frontiers in Marine Science, ontmantelt echter de beweringen van het oorspronkelijke onderzoek. Critici, waaronder Anders Tengberg en Per Hall, beweren dat de onderzoekers er niet in zijn geslaagd hun meetapparatuur goed te kalibreren, waardoor ingesloten zuurstof de resultaten kan vertekenen. De zuurstofmetingen van de onderzoekers waren inconsistent en kwamen niet overeen met de gevestigde zuurstofniveaus in de diepzee.
Angel Cuesta Ciscar, hoogleraar elektrochemie, gaat nog verder en stelt dat het voorgestelde zuurstofproductiemechanisme in strijd is met de wetten van de thermodynamica. De elektrolyse van zeewater vereist een aanzienlijke energie-input, waar de studie geen rekening mee hield, wat in wezen suggereert dat er energie uit het niets ontstaat. De afwezigheid van waterstofmetingen, een bijproduct van elektrolyse, verzwakt het argument verder.
Financiering en timing roepen vragen op
Het oorspronkelijke onderzoek werd gefinancierd door diepzeemijnbouwbedrijven als The Metals Company en UK Seabed Resources, wat aanleiding gaf tot bezorgdheid over mogelijke vooringenomenheid. De timing van de publicatie – die samenviel met kritische discussies over de internationale regelgeving voor diepzeemijnbouw – zorgde ook voor scepsis. De critici suggereren dat de bevindingen, als ze op het eerste gezicht worden genomen, ervoor kunnen zorgen dat diepzeemijnbouw nog schadelijker voor het milieu lijkt dan eerder werd gedacht.
Lopend debat en toekomstige expedities
De hoofdauteur van het onderzoek, Andrew Sweetman, verdedigt het werk en beweert dat aanvullend bewijsmateriaal momenteel wordt beoordeeld bij Nature Geoscience. Hij en zijn team bereiden in mei een nieuwe expeditie naar de Clarion-Clipperton Zone (CCZ) voor, gefinancierd door de Nippon Foundation, om landers in te zetten en het fenomeen verder te onderzoeken.
Critici zijn nog steeds niet overtuigd. Per Hall verklaarde botweg: “Wij geloven hier niet in… ik hoop dat Nature Geoscience het artikel intrekt.” Het debat onderstreept het rigoureuze onderzoek dat nodig is voor buitengewone claims, vooral op een gebied waar methodologie en wetenschappelijke consistentie van het grootste belang zijn.
Uiteindelijk berust de toekomst van de ‘donkere zuurstof’-hypothese op verifieerbaar bewijs en peer review. De wetenschappelijke gemeenschap wacht op de uitkomst van de herevaluatie bij Nature Geoscience, maar het scepticisme overheerst, waarbij veel experts de eerste bevindingen beschouwen als een experimenteel artefact in plaats van een baanbrekende ontdekking.
