De zon is voor het eerst in ruim anderhalf jaar volledig vrij van zonnevlekken gebleven, wat vragen doet rijzen over de vraag of de huidige zonnecyclus zijn einde nadert. Deze langere periode van kalmte is een natuurlijk onderdeel van de elfjarige activiteitscyclus van de zon, maar de timing en duur ervan worden nauwlettend in de gaten gehouden vanwege de potentiële impact op de aarde.
Wat zijn zonnevlekken en waarom zijn ze belangrijk?
Zonnevlekken zijn tijdelijke, donkere gebieden op het oppervlak van de zon, veroorzaakt door intense magnetische activiteit. Deze gebieden zijn koeler dan de omliggende gebieden omdat de magnetische velden voorkomen dat de hitte opstijgt. Het verschijnen van zonnevlekken houdt rechtstreeks verband met zonnevlammen en coronale massa-ejecties (CME’s) – krachtige uitbarstingen van energie en plasma die de magnetosfeer van de aarde kunnen ontwrichten.
Deze verstoringen kunnen geomagnetische stormen veroorzaken, die satellietcommunicatie, elektriciteitsnetwerken en zelfs radio-uitzendingen beïnvloeden. De weergave van noorderlicht wordt tijdens deze gebeurtenissen ook geïntensiveerd, hoewel de afwezigheid van zonnevlekken minder mogelijkheden voor spectaculaire lichtshows betekent.
De zonnecyclus: pieken en stiltes
De zon werkt volgens een cyclus van ongeveer 11 jaar, die fluctueert tussen perioden van hoge activiteit (zonnemaximum) en lage activiteit (zonneminimum). Tijdens een maximum verschijnen er regelmatig zonnevlekken, en zonnevlammen en CME’s komen bijna dagelijks voor. Omgekeerd kan de zon op zijn minst weken of maanden vlekkeloos blijven.
De huidige cyclus, de 25e sinds het begin van de metingen, piekte in 2024. Het laatste exemplaar van een volledig vlekkeloze zon werd geregistreerd op 8 juni 2022 – ruim 1.355 dagen geleden – wat benadrukt hoe zeldzaam deze perioden van rust aan het worden zijn.
Een korte onderbreking, geen volledige stop
De recente vlekkeloze dagen kunnen van korte duur zijn. Vanaf 24 februari zagen waarnemers een nieuw actief gebied opkomen op het oppervlak van de zon. Bovendien kunnen zonnevlekken buiten het zicht van de aarde draaien, wat betekent dat ze nog steeds kunnen bestaan, maar momenteel niet zichtbaar zijn voor satellieten of telescopen op de grond.
Volgens het Britse Met Office wordt het volgende zonneminimum pas rond 2030 verwacht. Bij het laatste verlengde minimum tussen 2018 en 2020 bleef de zon meer dan 700 dagen zonder een enkele zonnevlek, wat aangeeft dat zelfs langere perioden van rust mogelijk zijn.
Deze recente rustige fase zorgt voor een korte onderbreking van de zonneactiviteit, maar het is nog te vroeg om te concluderen of deze duidt op een substantiëlere vertraging van zonnestormen en daarmee samenhangende verschijnselen.
Het gedrag van de zon blijft onvoorspelbaar en voortdurende monitoring is essentieel om de impact ervan op aarde te begrijpen.
