Meer dan 43.000 jaar geleden hielden Neanderthalers zich bezig met een mysterieuze praktijk: het herhaaldelijk verzamelen en opzettelijk plaatsen van dierenschedels – vooral die met hoorns of geweien – diep in een grot in wat nu Spanje is. Dit gedrag was niet gekoppeld aan voedsel, gereedschap of onderdak, maar lijkt een vroege vorm van culturele expressie te zijn, waarbij eerdere aannames over de cognitieve vaardigheden van de Neanderthaler ter discussie worden gesteld.
De ontdekking in de grot van Des-Cubierta
De locatie, de Des-Cubierta-grot, werd voor het eerst opgegraven in 2009, maar pas in 2023 begonnen onderzoekers de bijzondere opstelling te herkennen van de meer dan 35 grote zoogdierschedels die erin werden gevonden. Cruciaal was dat de kaakbotten bij bijna alle exemplaren ontbraken, en dat de selectie de voorkeur gaf aan gehoornde en geweisoorten zoals steppenbizons en oerossen.
De grot bevatte ook meer dan 1.400 stenen werktuigen die kenmerkend zijn voor de Neanderthaler Mousteriaanse technologie, wat hun aanwezigheid verder bevestigde.
Menselijk handelen scheiden van natuurlijke gebeurtenissen
De eerste waarnemingen suggereerden willekeurige accumulatie, maar een gedetailleerde analyse door archeoloog Lucía Villaescusa Fernández en haar team bracht een opzettelijk patroon aan het licht. De onderzoekers maakten nauwgezet onderscheid tussen de effecten van natuurlijke rotsinstortingen gedurende millennia en de doelgerichte acties van Neanderthalers.
Dit is een cruciale stap in de archeologie: het nauwkeurig identificeren van door de mens veroorzaakte afzettingen versus natuurlijke afzettingen. Uit het onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Archaeological and Anthropological Sciences, bleek dat de schedels opzettelijk waren gepositioneerd en niet alleen maar waren afgezet door geologische processen.
Ritualistisch gedrag op lange termijn
Uit de ruimtelijke kartering van het team bleek dat de Neanderthalers de schedels herhaaldelijk gedurende langere perioden verzamelden en plaatsten, vooral tijdens koudere perioden tussen 135.000 en 43.000 jaar geleden. Dit suggereert dat de praktijk generaties lang werd volgehouden, onafhankelijk van onmiddellijke overlevingsbehoeften zoals voedsel of het verwerven van hulpbronnen.
Het herhaalde karakter van de schedelafzettingen impliceert een traditie: een niet-economisch, cultureel gedrag dat door de tijd heen is doorgegeven.
Implicaties voor het begrijpen van de Neanderthaler-cultuur
Het doel achter dit gedrag blijft onbekend, maar de doelbewuste selectie en plaatsing van schedels in een grot die niet als woning wordt gebruikt, suggereert een vermogen tot symbolisch denken dat de fundamentele overleving overstijgt.
Zoals archeoloog Ludovic Slimak opmerkt, verschuift deze bevinding de focus van de vraag of Neanderthalers ‘symbolisch waren zoals wij’ naar welke unieke vormen van betekenis ze onafhankelijk ontwikkelden. Dit bewijs suggereert dat de Neanderthalerculturen complex waren en op een andere manier gestructureerd waren dan die van Homo sapiens.
“Deze site suggereert dat er betekenisvolle Neanderthaler-werelden bestonden, maar die waren misschien heel anders gestructureerd dan die van Homo sapiens ”, betoogt Slimak.
De ontdekking dwingt tot een herwaardering van Neanderthaler-samenlevingen, waarbij hun vermogen tot culturele overdracht en gedeelde tradities wordt benadrukt. Het is een zeldzaam, solide bewijsstuk dat bevestigt dat Neanderthalers in staat waren tot symbolisch gedrag los van hun fundamentele overlevingsbehoeften, waardoor de grenzen van ons begrip van dit uitgestorven menselijke familielid werden verlegd.
