Astronomen hebben de meest gedetailleerde spectroscopische gegevens tot nu toe vastgelegd van de interstellaire komeet 3I/ATLAS, een bezoeker uit een ander sterrenstelsel dat momenteel door ons zonnestelsel trekt. Waarnemingen met de Very Large Telescope (VLT) in Chili onthulden de aanwezigheid van atomair nikkel en cyaangas in de coma van de komeet – de wazige wolk van gas en stof rond de kern – waardoor dit pas het derde bevestigde interstellaire object is dat tot nu toe is waargenomen.
Een zeldzame blik in een ander sterrenstelsel
3I/ATLAS werd in juli 2025 ontdekt door de ATLAS-surveytelescoop en is afkomstig uit de richting van het sterrenbeeld Boogschutter. De komst ervan biedt een unieke kans om de chemische samenstelling te bestuderen van materiaal dat rond een andere ster is gevormd, wat in wezen een ongerept monster van bouwstenen van een verre protoplanetaire schijf oplevert. Deze schijven zijn de wervelende wolken van gas en stof waar planeten ontstaan.
De komeet werd waargenomen toen hij de zon naderde op een afstand van ongeveer 4,51 astronomische eenheden (AU). Hoge-resolutiespectroscopie met behulp van de X-Shooter- en UVES-instrumenten van de VLT detecteerde de emissies van nikkel en cyaan, terwijl er met name geen ijzer aanwezig was. Dit suggereert dat nikkel vrijkomt uit stofkorrels in de coma via een proces dat wordt beïnvloed door zonnestraling, wat ongebruikelijk is in vergelijking met typisch komeetgedrag.
Waarom dit ertoe doet: de oorsprong achter onze zon traceren
Interstellaire objecten zoals 3I/ATLAS zijn waardevol omdat ze niet de herhaalde verwarmings- en afkoelingscycli hebben ondergaan van objecten die in ons zonnestelsel voorkomen. Dit betekent dat ze meer originele chemische handtekeningen behouden van het sterrensysteem waar ze vandaan kwamen. Eerdere interstellaire bezoekers – ‘Oumuamua en 2I/Borisov – lieten verrassende verschillen zien; ‘Oumuamua leek op een rotsachtig lichaam, terwijl 2I/Borisov koolmonoxide en complex ijs bevatte.
3I/ATLAS voegt nog een laag toe aan deze diversiteit. De coma van de komeet wordt gedomineerd door stof met een roodachtige tint, vergelijkbaar met enkele van de meest primitieve hemellichamen in onze eigen Kuipergordel. De onverwachte aanwezigheid van nikkel zonder ijzer suggereert een unieke chemische route, waarbij mogelijk sprake is van energiezuinige processen zoals door fotonen gestimuleerde desorptie of de afbraak van complexe organische moleculen.
De toekomst van onderzoek naar interstellaire objecten
Als de nikkelemissie doorgaat zonder ijzer terwijl de komeet zijn dichtste nadering tot de zon nadert, zal dit het eerste bevestigde geval zijn waarin de interstellaire metaalemissie van kometen onafhankelijk is van de traditionele vrijgave van vuurvast materiaal. Dit zou nieuwe inzichten kunnen onthullen in hoe chemie, metalliciteit en bestralingsgeschiedenis de planetesimale microfysica beïnvloeden – de kleine deeltjes die uiteindelijk planeten vormen.
Dit onderzoek vormt de basis voor toekomstige waarnemingen met telescopen van de volgende generatie, zoals het Rubin Observatory en de Extremely Large Telescope, waarbij snelle responsspectroscopie van interstellaire objecten de standaardpraktijk zal worden. De studie van 3I/ATLAS is niet alleen een momentopname van een vluchtige bezoeker, maar een cruciale stap in de richting van het begrijpen van de diversiteit van planetaire systemen buiten de onze.
De bevindingen werden op 10 december 2025 gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters.
