In 2022 rapporteerde een onderzoeksteam dat sparrenbomen in de Italiaanse Dolomieten onderzocht, ongebruikelijke elektrische activiteit in de bomen vóór een zonsverduistering. Het team concludeerde dat de bomen de zonsverduistering mogelijk hadden ‘geanticipeerd’, waarbij oudere bomen deze gebeurtenis mogelijk via elektrische signalen aan jongere exemplaren communiceerden. Een nieuwe kritiek die in februari 2024 werd gepubliceerd, doet echter twijfel rijzen over deze bevindingen en suggereert alternatieve verklaringen voor de waargenomen verschijnselen.
Het originele experiment
Onderzoekers onder leiding van Alessandro Chiolerio bouwden op maat gemaakte sensoren om de elektrische activiteit in de sparren te meten, ook wel hun ‘elektrome’ genoemd. Ze ontdekten dat de bomen ongeveer 14 uur vóór de zonsverduistering een gesynchroniseerde elektrische respons vertoonden. Het team van Chiolerio schreef dit gedrag toe aan de reactie van de bomen op de aanstaande zonsverduistering.
Het team documenteerde ook omgevingsfactoren zoals temperatuur en vochtigheid, maar erkende dat ze niet alles konden meten, inclusief kosmische straling en elektromagnetische interferentie. Deze weglating is van cruciaal belang omdat het ruimte laat voor andere interpretaties van de gegevens.
Het tegenargument: bliksem als waarschijnlijkere oorzaak
Ariel Novoplansky, een onderzoeker aan de Ben-Gurion Universiteit, publiceerde een opiniestuk waarin hij de conclusies van Chiolerio betwistte. Novoplansky stelt dat de waargenomen elektrische activiteit waarschijnlijk werd veroorzaakt door een onweersbui en blikseminslagen die tegelijkertijd in het gebied plaatsvonden.
Oudere bomen, die vanwege hun omvang als ‘grotere antennes’ fungeren, hebben mogelijk meer activiteit vertoond, simpelweg omdat ze gevoeliger zijn voor elektrische storingen. Novoplansky wijst er ook op dat de gedeeltelijke zonsverduistering het zonlicht gedurende een korte periode met slechts 10,5% verminderde, een verandering die te klein is om door bomen als significant te kunnen worden aangemerkt.
De kern van het meningsverschil
Het debat concentreert zich op de vraag of de waargenomen synchroniciteit in elektrische signalen een bewijs is van anticipatie of eenvoudigweg een correlatie met een externe gebeurtenis zoals bliksem. Chiolerio beweert dat zijn onderzoek transparant was en schema’s voor replicatie opleverde, terwijl Novoplansky de validiteit in twijfel trekt van het toeschrijven van complex gedrag aan een relatief kleine verandering in het milieu.
Gagliano, co-auteur van het oorspronkelijke onderzoek, geeft toe dat het onderzoek beperkingen kent, maar benadrukt dat het waargenomen patroon onverklaard blijft. Ze pleit voor verder testen om de ware oorzaak te achterhalen.
Vooruitgaan: replicatie en toekomstig onderzoek
De wetenschappelijke gemeenschap blijft verdeeld. Terwijl Chiolerio voorstelt het experiment te herhalen tijdens een totale zonsverduistering in Spanje dit jaar, benadrukt Novoplansky de noodzaak van rigoureuze controle-experimenten om verstorende factoren uit te sluiten. De belangrijkste conclusie is dat, hoewel de oorspronkelijke studie een intrigerende observatie opleverde, verder onderzoek nodig is om te bepalen of sparren echt op verduisteringen “anticiperen” of dat het fenomeen te wijten is aan andere omgevingsfactoren.
