Het genoom van de vampierinktvis (Vampyroteuthis sp. ) is volledig in kaart gebracht, waaruit blijkt dat het een van de grootste genomen van dieren is die ooit zijn geanalyseerd: met meer dan 11 miljard basenparen. Deze ontdekking biedt een cruciale ontbrekende schakel in het begrijpen van de evolutie van koppotigen, de groep die inktvissen, octopussen en inktvissen omvat. Het onderzoek, gepubliceerd in iScience op 21 november 2025, bevestigt dat de vampierinktvis een unieke “tussenpositie” inneemt tussen de moderne octopus- en inktvislijnen.
De genomische geheimen van een levend fossiel
De vampierinktvis is een diepzeewezen dat in oceanen over de hele wereld leeft op een diepte van 500 tot 3.000 meter. In tegenstelling tot typische inktvissen en octopussen plant hij zich gedurende zijn hele leven meerdere keren voort, een eigenschap die duidt op een primitievere voortplantingsstrategie. Ondanks zijn naam heeft de inktvis acht armen, net als een octopus, maar hij deelt genetisch meer eigenschappen met inktvissen en inktvissen. Dit maakt het tot een waardevol ‘genomisch levend fossiel’, waarbij de belangrijkste kenmerken van de evolutie van koppotigen behouden blijven.
Het onderzoeksteam, onder leiding van Masa-aki Yoshida van de Shimane Universiteit, heeft het genoom gesequenced van een exemplaar verzameld in de westelijke Stille Oceaan. De omvang van het genoom is grofweg vier keer groter dan het menselijke genoom, maar vertoont toch een verrassend goed bewaard gebleven chromosomale structuur. Dit behoud is belangrijk omdat moderne octopussen tijdens de evolutie uitgebreide chromosomale herschikkingen ondergingen, terwijl de vampierinktvis een meer voorouderlijke organisatie behield.
Waarom dit ertoe doet: de geschiedenis van koppotigen herschrijven
Gedurende meer dan 300 miljoen jaar hebben koppotigen zich opgesplitst in twee grote groepen: de tienarmige inktvissen en inktvissen (Decapodiformes) en de achtarmige octopussen (Octopodiformes). Het genoom van de vampierinktvis levert het eerste duidelijke bewijs op chromosomaal niveau van deze divergentie.
*Vroege koppotigen waren waarschijnlijk meer inktvisachtig dan eerder werd aangenomen. * Het genoom van de vampierinktvis suggereert dat de gemeenschappelijke voorouder van octopussen en inktvissen een inktvisachtige chromosomale structuur had die later samensmolt en verdichtte tot het moderne octopusgenoom – een proces dat bekend staat als ‘fusie-met-mengen’. Deze grootschalige chromosomale reorganisatie, in plaats van nieuwe genen, lijkt de belangrijkste drijvende kracht achter de diversiteit van koppotigen te zijn.
Belangrijkste bevindingen en toekomstige implicaties
Ter vergelijking hebben onderzoekers ook het genoom van de pelagische octopus Argonauta hians (papieren nautilus) in kaart gebracht. Uit de analyse blijkt dat de vampierinktvis genetisch erfgoed behoudt dat dateert van vóór beide geslachten. De bevindingen betwisten lang gekoesterde aannames over de evolutie van koppotigen, wat suggereert dat de divergentie tussen octopussen en inktvissen eerder werd veroorzaakt door grote chromosomale veranderingen dan door genetische innovatie.
“Onze studie levert het duidelijkste genetische bewijs tot nu toe dat de gemeenschappelijke voorouder van octopussen en inktvissen meer op inktvissen leek dan eerder werd gedacht”, zegt Dr. Emese Tóth van de Universiteit van Wenen.
Verwacht wordt dat de sequencing van deze genomen een revolutie teweeg zal brengen in het begrip van de evolutie van koppotigen, en een basis zal vormen voor verder onderzoek naar de genetische mechanismen achter hun opmerkelijke aanpassingen. Deze ontdekking onderstreept het belang van het behoud van ‘levende fossielen’ zoals de vampierinktvis, die aanwijzingen bevatten voor de diepe evolutionaire geschiedenis van het leven op aarde.
