Een baanbrekende experimentele behandeling heeft type 1-diabetes bij muizen volledig teruggedraaid, wat een belangrijke stap is in de richting van een mogelijke genezing voor mensen. De aanpak, ontwikkeld door onderzoekers van de Stanford School of Medicine, combineert cellen van zowel donor- als ontvangende dieren om een ‘hybride’ immuunsysteem te creëren dat getransplanteerde insulineproducerende cellen tolereert zonder de noodzaak van levenslange immunosuppressie.
Het probleem met de huidige behandelingen
Type 1-diabetes treedt op wanneer het immuunsysteem van het lichaam per ongeluk de insulineproducerende bèta-eilandcellen in de pancreas aanvalt en vernietigt. Hoewel eilandjestransplantaties de insulineproductie kunnen herstellen, wijst het immuunsysteem van de ontvanger de nieuwe cellen doorgaans af, tenzij ze agressief worden onderdrukt met medicijnen. Hoewel deze medicijnen levensreddend zijn, brengen ze aanzienlijke bijwerkingen met zich mee, waaronder een verhoogd risico op infectie en kanker. De centrale uitdaging is om het lichaam de nieuwe cellen te laten accepteren zonder de afweer te verzwakken.
Hoe de hybride aanpak werkt
De oplossing van het Stanford-team omvat een zorgvuldig georkestreerde reeks stappen:
- Immuunsysteem opnieuw instellen: Vóór de transplantatie wordt het immuunsysteem van de ontvangende muis gedeeltelijk onderdrukt met behulp van een lage dosis straling, specifieke antilichamen en een tijdelijke immuunremmer. Dit creëert een kans voor nieuwe cellen om te integreren.
- Hybridisatie: Bloedstamcellen en eilandcellen worden getransplanteerd uit een donormuis. De stamcellen herbevolken het beenmerg van de ontvanger, waardoor er effectief een gemengde populatie immuuncellen ontstaat.
- Tolerantie: De combinatie van donor- en ontvangercellen ‘traint’ op de een of andere manier het immuunsysteem om de getransplanteerde eilandjes als zichzelf te herkennen, waardoor afstoting wordt voorkomen zonder de noodzaak van voortdurende immunosuppressie.
De resultaten waren dramatisch. Voorkomen werd dat prediabetische muizen de ziekte ontwikkelden, en bij muizen met vastgestelde diabetes veranderde de toestand volledig. Geen van de dieren ontwikkelde graft-versus-host-ziekte, een veel voorkomende complicatie bij transplantaties.
Waarom dit belangrijk is
Dit is niet zomaar een stapsgewijze vooruitgang. De hybride aanpak pakt het kernprobleem van immuunafstoting aan op een manier die de noodzaak van harde immuunsuppressie omzeilt. Dit is van cruciaal belang omdat langdurige immunosuppressie het vermogen van het lichaam om infecties te bestrijden verzwakt en het risico op bepaalde vormen van kanker vergroot.
Bovendien zou dezelfde techniek kunnen worden toegepast op andere auto-immuunziekten en orgaantransplantaties, waarbij het voorkomen van afstoting een groot obstakel is. Het Stanford-team heeft in eerdere onderzoeken al vergelijkbaar succes aangetoond, wat erop wijst dat de aanpak geen toevalstreffer is.
Resterende uitdagingen
Ondanks de belofte blijven er nog verschillende hindernissen bestaan:
- Beschikbaarheid van cellen: Eilandcellen zijn momenteel afkomstig van overleden donoren en moeten worden gekoppeld aan de bloedstamcellen van de ontvanger. Het opschalen van dit proces is een grote logistieke uitdaging.
- Celaantallen: Onderzoekers zijn nog steeds bezig met het bepalen van het optimale aantal donorcellen dat nodig is voor een succesvolle implantatie.
- In laboratorium gekweekte cellen: Het team onderzoekt manieren om in het laboratorium functionele eilandcellen te produceren uit menselijke pluripotente stamcellen, waardoor het donortekort zou kunnen worden weggenomen.
Het pad voorwaarts
Het Stanford-team is optimistisch over het vertalen van deze bevindingen naar proeven op mensen. De belangrijkste betrokken stappen – immuunreset en hybride celtransplantatie – worden al gebruikt in klinische settings voor andere aandoeningen, wat duidt op een relatief soepel regulatietraject.
“De mogelijkheid om deze bevindingen naar mensen te vertalen is heel opwindend”, zegt ontwikkelingsbioloog Seung Kim. “We moeten niet alleen de eilandjes vervangen die verloren zijn gegaan, maar ook het immuunsysteem van de ontvanger opnieuw instellen om voortdurende vernietiging van eilandcellen te voorkomen. Het creëren van een hybride immuunsysteem bereikt beide doelen.”
Hoewel een geneesmiddel voor diabetes type 1 nog geen realiteit is, biedt dit onderzoek een overtuigende nieuwe weg om dat doel te bereiken – een weg die de manier waarop we auto-immuunziekten en orgaanafstoting behandelen fundamenteel zou kunnen veranderen.
