De 30e jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties (VN), COP30, werd in Belém, Brazilië, afgesloten met een overeenkomst die door veel landen als ontoereikend werd beschouwd. Ondanks de hoge opkomst van sommige wereldleiders, waaronder de Prins van Wales en de Franse president Macron, waren sleutelfiguren zoals de Chinese Xi Jinping en de Amerikaanse president Trump afwezig – wat een groeiende kloof in de mondiale inzet voor klimaatactie benadrukt.
De kern van COP: wat het is en waarom het ertoe doet
COP staat voor ‘Conferentie van de Partijen’, verwijzend naar de bijna 200 landen die gebonden zijn door de oorspronkelijke VN-klimaatovereenkomst uit 1992. Deze topconferenties zijn van cruciaal belang omdat ze het belangrijkste internationale forum vormen voor de aanpak van de klimaatverandering, waar landen onderhandelen over verplichtingen om de uitstoot te verminderen en zich aan te passen aan de gevolgen ervan. Het doel, vastgelegd in het Akkoord van Parijs uit 2015, is om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5°C boven het pre-industriële niveau – een drempel waarboven de gevolgen voor het klimaat drastisch ernstiger worden.
Uitdagingen en controverses op COP30
De keuze voor Brazilië als gastland, met name Belém aan de rand van het Amazoneregenwoud, bracht logistieke en symbolische uitdagingen met zich mee. De delegaties werden geconfronteerd met hoge huisvestingskosten, waardoor armere landen mogelijk werden uitgesloten, terwijl de controversiële kap van regenwoud voor topinfrastructuur de hypocrisie onderstreepte van het organiseren van klimaatbesprekingen in een regio die onder druk staat van het milieu. De voortdurende vergunningverlening door Brazilië voor de olie- en gasexploratie zorgde voor nog meer kritiek.
Belangrijkste resultaten: fossiele brandstoffen, financiën en natuur
Het belangrijkste knelpunt was een sterker engagement om “af te stappen van fossiele brandstoffen”, zoals overeengekomen op COP28. Hoewel de COP30-overeenkomst de overeenkomst van de VAE erkende, ontbrak het aan concrete stappen voor implementatie. Brazilië heeft een aparte ‘routekaart’ voor de reductie van fossiele brandstoffen voorgesteld, maar deze blijft buiten de kernovereenkomst.
Wat de financiering betreft, werden in de deal de toezeggingen bevestigd om de ontwikkelingslanden tegen 2035 jaarlijks minstens 300 miljard dollar te verschaffen, met de ambitie om 1,3 biljoen dollar te bereiken via publieke en private bronnen. De rijkere landen zijn echter historisch gezien tekortgeschoten in het nakomen van hun financiële beloften, waardoor twijfel ontstaat over de vraag of deze doelstellingen wel zullen worden gehaald.
Inspanningen om de natuur te beschermen omvatten onder meer de lancering van de ‘Tropical Forests Forever Facility’, met als doel 125 miljard dollar op te halen voor bosbehoud. Toch weigerde Groot-Brittannië publieke middelen ter beschikking te stellen en vertrouwde het in plaats daarvan op particuliere investeringen. Een routekaart voor ontbossing, die de toezeggingen van COP26 weerspiegelde, slaagde er ook niet in de uiteindelijke deal te halen.
Waarom dit ertoe doet: het grotere plaatje
Het gebrek aan baanbrekende overeenkomsten op de COP30 onderstreept een groeiende trend van gebroken consensus over klimaatactie. De VS hebben onder president Trump aangegeven zich terug te trekken uit hun klimaatverplichtingen, terwijl andere landen economische belangen belangrijker vinden dan milieuproblemen. Deze passiviteit is bijzonder alarmerend gezien de urgentie van de doelstelling van 1,5°C, waarvan wetenschappers waarschuwen dat deze buiten bereik raakt.
Ondanks de tekortkomingen blijft COP een essentieel platform voor het stimuleren van internationale klimaatactie. Eerdere topconferenties hebben belangrijke overeenkomsten opgeleverd, hoewel de handhaving ervan een uitdaging blijft. Het engagement voor de grens van 1,5°C blijft, ook al wordt het bedreigd, het klimaatbeleid wereldwijd inspireren.
De uitkomst van de COP30 suggereert dat voor betekenisvolle vooruitgang het overwinnen van de politieke verdeeldheid nodig zal zijn en ervoor moet worden gezorgd dat de toezeggingen zich vertalen in concrete actie. Zonder snelle en beslissende maatregelen dreigt de wereld de kritische klimaatdrempels te overschrijden, met onomkeerbare gevolgen.
